اگر فردا یک استارتاپ راه بیندازم، زیرساخت IT را از کجا شروع می‌کنم؟
فرض کنید فردا صبح تصمیم می‌گیرید یک استارتاپ راه‌اندازی کنید.
هنوز دفتر بزرگی ندارید.
تیم شما شاید فقط ۳ یا ۴ نفر باشد.
بودجه محدود است و هر هزینه‌ای باید دلیل مشخصی داشته باشد.
احتمالاً اولین چیزهایی که به ذهنتان می‌رسد، محصول، بازاریابی، فروش، جذب مشتری و استخدام است.
اما یک سؤال مهم وجود دارد:
اگر قرار باشد همین تیم کوچک در یک سال آینده رشد کند، زیرساخت فناوری آن را از کجا باید شروع کرد؟
آیا باید یک سرور بخریم؟
سوئیچ و فایروال تهیه کنیم؟
یک اتاق سرور بسازیم؟
یا همه‌چیز را روی Cloud ببریم؟
پاسخ من این است:
هیچ‌کدام، حداقل نه در قدم اول.
اگر من فردا یک استارتاپ راه بیندازم، اولین تصمیم IT من خرید تجهیزات نیست.
اول می‌خواهم بفهمم کسب‌وکار قرار است چه چیزی را مدیریت کند، چه ریسک‌هایی دارد و در مسیر رشد به چه زیرساختی نیاز خواهد داشت.
زیرساخت IT استارتاپ دقیقاً چیست؟
وقتی درباره زیرساخت IT صحبت می‌کنیم، منظور فقط شبکه، سرور یا اینترنت نیست.
زیرساخت فناوری یک کسب‌وکار مجموعه‌ای از اجزایی است که به کارکنان و سیستم‌ها اجازه می‌دهد امن، پایدار و قابل توسعه کار کنند.
این مجموعه می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- شبکه
- اینترنت و ارتباطات
- سیستم‌های کاربران
- مدیریت هویت و دسترسی
- سرورها
- Cloud
- Backup
- امنیت
- مانیتورینگ
- تجهیزات ذخیره‌سازی
- نرم‌افزارهای سازمانی
- مستندسازی و فرآیندهای IT
اما نکته مهم‌تر این است که این اجزا نباید جدا از کسب‌وکار طراحی شوند.
زیرساخت IT باید در خدمت کسب‌وکار باشد.
برای مثال، یک استارتاپ سه‌نفره که تمام فعالیتش روی سرویس‌های Cloud انجام می‌شود، الزاماً به یک سرور فیزیکی گران‌قیمت نیاز ندارد.
از طرف دیگر، یک شرکت کوچک که اطلاعات حساس، نرم‌افزارهای داخلی یا سیستم‌های خاصی دارد، ممکن است به معماری متفاوتی نیاز داشته باشد.
پس اولین اصل من این است:
اول مسئله را بفهم؛ بعد معماری را طراحی کن؛ در نهایت تکنولوژی را انتخاب کن.
۱. قبل از خرید تجهیزات، کسب‌وکار را بشناسید
اگر من مسئول IT یک استارتاپ تازه‌تأسیس باشم، قبل از اینکه حتی یک دستگاه خریداری کنم، چند سؤال اساسی می‌پرسم.
تیم چند نفره است؟
۳ نفر؟
۱۰ نفر؟
۳۰ نفر؟
قرار است در شش ماه آینده به چند نفر برسد؟
اطلاعات اصلی کسب‌وکار کجاست؟
روی لپ‌تاپ کارکنان؟
در فضای ابری؟
سرور داخلی؟
نرم‌افزار SaaS؟
یا ترکیبی از این‌ها؟
مهم‌ترین سیستم‌های کسب‌وکار کدام‌اند؟
مثلاً:
- CRM
- حسابداری
- فایل‌های سازمانی
- ایمیل
- نرم‌افزار اختصاصی
- دیتابیس
- سیستم فروش
اگر یکی از سیستم‌ها از کار بیفتد چه اتفاقی می‌افتد؟
آیا شرکت فقط چند ساعت کند می‌شود؟
یا کل عملیات متوقف خواهد شد؟
چه کسی به چه اطلاعاتی دسترسی دارد؟
آیا همه کارکنان باید به همه فایل‌ها دسترسی داشته باشند؟
قطعاً نه.
همین سؤال‌های ساده، مسیر طراحی زیرساخت را مشخص می‌کنند.
۲. هویت دیجیتال سازمان را از همان ابتدا درست کنید
یکی از اشتباهاتی که در کسب‌وکارهای کوچک دیده می‌شود این است که همه‌چیز با حساب‌های شخصی شروع می‌شود.
مثلاً:
یک ایمیل شخصی برای شرکت ساخته می‌شود،
فایل‌ها در حساب شخصی افراد قرار می‌گیرند،
رمزها بین اعضای تیم ردوبدل می‌شوند
و هیچ ساختار مشخصی برای دسترسی وجود ندارد.
در شروع شاید مشکلی ایجاد نکند.
اما وقتی تیم بزرگ‌تر شود، همین موضوع می‌تواند به یک دردسر جدی تبدیل شود.
اگر فردی از شرکت خارج شود چطور؟
اگر رمز یک حساب در اختیار افراد مختلف باشد چطور؟
اگر مالکیت فایل‌ها مشخص نباشد چطور؟
به همین دلیل من از همان ابتدا روی Identity و Access Management فکر می‌کنم.
هر کاربر باید هویت مشخصی داشته باشد و دسترسی او بر اساس نقش و نیاز کاری تعریف شود.
برای مثال:
مدیر مالی → اطلاعات مالی
توسعه‌دهنده → محیط توسعه و Repository
کارشناس فروش → CRM
مدیرعامل → اطلاعات مدیریتی
اصل ساده است:
هرکس باید فقط به چیزهایی دسترسی داشته باشد که برای انجام وظیفه‌اش نیاز دارد.
۳. امنیت را به «بعداً» موکول نمی‌کنم
یکی از خطرناک‌ترین جمله‌ها در یک استارتاپ این است:
«فعلاً کوچک هستیم؛ بعداً امنیت را درست می‌کنیم.»
مشکل اینجاست که امنیت چیزی نیست که همیشه بتوان آن را بعداً روی یک زیرساخت آماده سوار کرد.
از همان ابتدا باید حداقل‌های امنیتی مشخص باشند.
مثلاً:
حساب‌های کاربری
برای هر فرد حساب جداگانه.
رمزهای عبور
استفاده از رمزهای قوی و مدیریت‌شده.
احراز هویت چندمرحله‌ای
برای سرویس‌های مهم، در صورت پشتیبانی.
دسترسی‌ها
دسترسی بر اساس نقش و نیاز.
تجهیزات
سیستم‌عامل و نرم‌افزارها به‌روز نگه داشته شوند.
شبکه
دسترسی‌های غیرضروری محدود شوند.
نسخه پشتیبان (بکاپ)
برای اطلاعات مهم نسخه پشتیبان وجود داشته باشد.
امنیت برای من یعنی:
قبل از اینکه اتفاق بدی بیفتد، برای آن سناریو فکر کرده باشیم.
۴. بکاپ؛ نه فقط تهیه نسخه پشتیبان، بلکه امکان بازیابی
فرض کنید تمام اطلاعات مالی، قراردادها، فایل‌های مهم و داده‌های یک شرکت روی یک سیستم قرار دارد.
از آن Backup گرفته‌اید.
خیلی خوب.
اما یک سؤال مهم:
آخرین بار چه زمانی Restore را آزمایش کرده‌اید؟
اگر جواب این سؤال را نمی‌دانید، هنوز نمی‌توانید با اطمینان بگویید که سیستم Backup شما واقعاً قابل اتکاست.
من هنگام طراحی زیرساخت، فقط به این فکر نمی‌کنم که:
«از اطلاعات نسخه پشتیبان داریم؟»
بلکه می‌پرسم:
«اگر فردا اطلاعات اصلی از بین رفت، دقیقاً چقدر زمان لازم داریم تا دوباره به کار برگردیم؟»
اینجا مفاهیمی مثل RPO و RTO اهمیت پیدا می‌کنند.
RPO
حداکثر میزان داده‌ای که کسب‌وکار می‌تواند از دست بدهد.
RTO
حداکثر زمانی که کسب‌وکار می‌تواند برای بازگشت سرویس منتظر بماند.
مثلاً نیاز یک فروشگاه آنلاین با یک شرکت کوچک خدماتی ممکن است کاملاً متفاوت باشد.
بنابراین Backup هم باید بر اساس نیاز واقعی کسب‌وکار طراحی شود.
۵. حالا می‌رسیم به شبکه
اینجا جایی است که خیلی‌ها اشتباه می‌کنند.
اولین سؤالشان این است:
«چه سوییچی بخرم؟»
اما سؤال بهتر این است:
«شبکه قرار است چه کاری برای این کسب‌وکار انجام دهد؟»
فرض کنید استارتاپ ما ۱۰ نفره است.
ما باید بدانیم:
- چند کاربر داریم؟
- چند دستگاه داریم؟
- Wi-Fi چگونه ارائه می‌شود؟
- چه سرویس‌هایی روی شبکه قرار دارند؟
- چه دستگاه‌هایی باید از هم جدا باشند؟
- آیا Guest Network لازم است؟
- آیا دوربین داریم؟
- آیا تلفن IP داریم؟
- آیا سرور داخلی داریم؟
- آیا قرار است تعداد کاربران افزایش پیدا کند؟
بعد از پاسخ به این سؤال‌ها، می‌توان درباره معماری شبکه تصمیم گرفت.
۶. شبکه را برای امروز طراحی نکن؛ برای رشد طراحی کن
یکی از تفاوت‌های یک زیرساخت حرفه‌ای با یک زیرساخت موقتی همین است.
فرض کنید امروز ۵ نفر هستید.
اما برنامه کسب‌وکار این است که در یک سال به ۳۰ یا ۵۰ نفر برسید.
اگر شبکه را فقط برای ۵ نفر طراحی کنیم، احتمالاً خیلی زود مجبور به تغییرات اساسی خواهیم شد.
به همین دلیل باید از ابتدا به موضوعاتی مثل:
- ظرفیت تجهیزات
- IP Addressing
- VLAN
- Wi-Fi
- Firewall
- کابل‌کشی
- Rack
- Backup
- Monitoring
- مستندسازی
فکر کنیم.
این به معنی خرید تجهیزات گران‌قیمت از روز اول نیست.
آماده‌بودن برای رشد با خرید بیش‌ازحد تجهیزات دو موضوع کاملاً متفاوت‌اند.
۷. آیا استارتاپ به سرور نیاز دارد؟
اینجا یکی از اولین تصمیم‌های مهم معماری IT مطرح می‌شود.
جواب کوتاه:
لزوماً نه.
اگر سرویس‌های مورد نیاز کسب‌وکار را بتوان به شکل مناسب از سرویس‌های Cloud یا SaaS دریافت کرد، ممکن است خرید و نگهداری سرور داخلی از همان ابتدا ضرورتی نداشته باشد.
اما این تصمیم باید بر اساس مواردی مانند:
- نوع اطلاعات
- الزامات امنیتی
- هزینه
- تعداد کاربران
- نوع نرم‌افزارها
- نیاز به کنترل بیشتر
- اتصال به سیستم‌های داخلی
- دسترسی به اینترنت
- نیازهای توسعه آینده
گرفته شود.
در بعضی شرایط Cloud انتخاب مناسبی است.
در بعضی شرایط سرور فیزیکی (در محل) منطقی‌تر است.
و در بعضی کسب‌وکارها ترکیبی از این دو (Hybrid) می‌تواند راه‌حل مناسبی باشد.
بنابراین سؤال درست این نیست:
«سرور ابری (Cloud) بهتر است یا سرور فیزیکی؟»
سؤال درست این است:
«کدام معماری با نیاز این کسب‌وکار سازگارتر است؟»
۸. مستندسازی؛ چیزی که معمولاً زمانی ارزشش فهمیده می‌شود که
دیگر دیر شده است
فرض کنید تنها فردی که ساختار شبکه، رمزها، IPها، تجهیزات و سرویس‌های شرکت را می‌شناسد، یک نفر است.
حالا آن فرد یک ماه در دسترس نیست.
چه اتفاقی می‌افتد؟
اگر هیچ مستندی وجود نداشته باشد، تیم IT مجبور است همه‌چیز را از صفر پیدا کند.
به همین دلیل از همان ابتدا باید حداقل مستندات اصلی وجود داشته باشند.
مثلاً:
Network Diagram
ساختار کلی شبکه.
IP Address Documentation
آدرس‌ها و محدوده‌های شبکه.
Device Inventory
لیست تجهیزات.
Access Documentation
اطلاعات مربوط به دسترسی‌ها، به شکل امن و مدیریت‌شده.
Backup Documentation
اینکه چه چیزی، کجا و با چه برنامه‌ای Backup می‌شود.
Recovery Procedure
در زمان خرابی دقیقاً چه مراحلی باید انجام شود.
مستندسازی شاید در روز اول هیجان‌انگیز نباشد.
اما در روزی که مشکلی رخ می‌دهد، می‌تواند یکی از باارزش‌ترین دارایی‌های IT باشد.
۹. مانیتورینگ را وقتی مشکل پیش آمد شروع نکن
یک زیرساخت خوب فقط باید کار کند؟
نه.
باید بدانیم چه وضعیتی دارد.
برای مثال:
- CPU سرورها چقدر است؟
- فضای ذخیره‌سازی چقدر باقی مانده؟
- یک سرویس Down شده؟
- لینک شبکه مشکل دارد؟
- یک دستگاه غیرعادی رفتار می‌کند؟
- Backup آخرین بار چه زمانی موفق شده؟
- تجهیزات شبکه در چه وضعیتی هستند؟
مانیتورینگ به تیم IT کمک می‌کند بعضی مشکلات را قبل از تبدیل شدن به بحران شناسایی کند.
این تفاوت مهمی است بین:
«.واحد IT وقتی خراب شد آن را درست می‌کند.»
و:
«واحد IT وضعیت زیرساخت را دائماً زیر نظر دارد.»
۱۰. همه‌چیز را از روز اول پیچیده نکنیم
این قسمت شاید از همه مهم‌تر باشد.
گاهی وقتی درباره زیرساخت IT صحبت می‌کنیم، ممکن است تصور کنیم یک استارتاپ باید از همان روز اول داشته باشد:
Firewall Enterprise
Server Cluster
Storage
VLANهای متعدد
Monitoring کامل
Redundant Internet
و ده‌ها ابزار دیگر.
اما این الزاماً رویکرد درستی نیست.
زیرساخت حرفه‌ای الزاماً زیرساخت پیچیده نیست.
یک استارتاپ سه‌نفره ممکن است با یک معماری ساده، امن و قابل توسعه بسیار بهتر از یک معماری سنگین و پرهزینه کار کند.
هدف من این نیست که بیشترین تجهیزات را داشته باشم.
هدف این است که:
به اندازه نیاز امروز زیرساخت بسازم و برای رشد فردا مسیر داشته باشم.
اگر من فردا یک استارتاپ راه بیندازم، نقشه راه IT من چیست؟
اگر بخواهم تمام این بحث را به یک مسیر عملی تبدیل کنم، تقریباً این‌گونه جلو می‌روم:
مرحله اول — شناخت کسب‌وکار
تعداد کاربران، سرویس‌ها، داده‌ها، ریسک‌ها و برنامه رشد را مشخص می‌کنم.
↓
مرحله دوم — Identity
حساب‌های کاربری، دسترسی‌ها، ایمیل سازمانی و مالکیت داده‌ها را مشخص می‌کنم.
↓
مرحله سوم — Security
حداقل‌های امنیتی را از همان ابتدا پیاده می‌کنم.
↓
مرحله چهارم — Data & Backup
مشخص می‌کنم چه داده‌هایی حیاتی هستند و چگونه Backup و Restore می‌شوند.
↓
مرحله پنجم — Architecture
تصمیم می‌گیرم چه چیزهایی روی Cloud، چه چیزهایی On-Premise و چه چیزهایی Hybrid باشند.
↓
مرحله ششم — Network
شبکه را بر اساس تعداد کاربران، سرویس‌ها، امنیت و رشد آینده طراحی می‌کنم.
↓
مرحله هفتم — Monitoring
برای سرویس‌ها و تجهیزات مهم، مانیتورینگ مناسب در نظر می‌گیرم.
↓
مرحله هشتم — Documentation
ساختار را مستند می‌کنم تا وابستگی زیرساخت به یک نفر کاهش پیدا کند.
یک مثال واقعی‌تر؛ استارتاپ ما از ۳ نفر شروع می‌کند
بیایید همه این موارد را در یک سناریو ببینیم.
فرض کنیم استارتاپ ما فقط ۳ نفر دارد.
در این مرحله احتمالاً نیازی به یک دیتاسنتر کوچک نداریم!
اما می‌توانیم از همین ابتدا:
- هویت سازمانی مشخص داشته باشیم
- حساب‌های کاربری جدا داشته باشیم
- احراز هویت چندمرحله‌ای را برای سرویس‌های مهم فعال کنیم
- اطلاعات مهم را روی یک فضای مدیریت‌شده نگهداری کنیم
- Backup داشته باشیم
- دسترسی‌ها را مشخص کنیم
- شبکه امن داشته باشیم
- تجهیزات را مستند کنیم
- برای رشد آینده برنامه داشته باشیم
حالا چند ماه بعد، شرکت به ۱۰ نفر می‌رسد.
نیازها تغییر می‌کنند.
شبکه جدی‌تر می‌شود.
مدیریت کاربران اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
بکاپ مهم‌تر می‌شود.
احتمالاً Monitoring و Security هم جدی‌تر می‌شوند.
بعد شرکت به ۳۰ یا ۵۰ نفر می‌رسد.
اینجا دیگر معماری IT باید یک مرحله جدی‌تر شود.
ممکن است VLANها، Firewall، سرورهای داخلی، Cloud Architecture، مدیریت مرکزی کاربران، مانیتورینگ و سیاست‌های امنیتی اهمیت بیشتری پیدا کنند.
یعنی:
زیرساخت IT باید همراه با کسب‌وکار رشد کند.
بزرگ‌ترین اشتباه چیست؟
به نظر من بزرگ‌ترین اشتباه این نیست که یک شرکت از ابتدا Switch مناسبی نخریده باشد.
یا حتی سرور مناسبی انتخاب نکرده باشد.
بزرگ‌ترین اشتباه این است که:
واحد IT را تا زمانی که مشکل ایجاد نشده، بخشی از استراتژی کسب‌وکار ندانیم.
وقتی اطلاعات از بین رفت،
وقتی حساب کاربری یک کارمند سابق هنوز فعال بود،
وقتی شبکه شرکت با افزایش تعداد کاربران از کار افتاد،
وقتی یک حمله سایبری عملیات شرکت را متوقف کرد،
یا وقتی تمام دانش IT شرکت در ذهن یک نفر بود،
دیگر اصلاح زیرساخت بسیار پرهزینه‌تر می‌شود.
جمع‌بندی
اگر فردا یک استارتاپ راه بیندازم، احتمالاً اولین خرید IT من سرور، Switch یا Firewall نخواهد بود.
اولین کار من این است که بفهمم:
کسب‌وکار چه چیزی می‌سازد؟
چه داده‌هایی برایش حیاتی هستند؟
چه کسانی به این داده‌ها دسترسی دارند؟
اگر یک سیستم از کار بیفتد چه اتفاقی می‌افتد؟
و این کسب‌وکار قرار است در یک یا دو سال آینده به کجا برسد؟
بعد بر اساس پاسخ این سؤال‌ها، معماری فناوری را طراحی می‌کنم.
چون از نگاه من:
IT قرار نیست فقط کاری کند که شرکت امروز بتواند کار کند؛ باید کمک کند شرکت فردا بتواند بزرگ‌تر شود.
و شاید همین تفاوت بین «خرید تجهیزات IT» و «طراحی زیرساخت IT» باشد.
یک پاسخ
عالی جامع بیان شده این موضوع👌💯